Ngày 27/10/2025, Bộ Tài chính đã chính thức ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp. Văn bản này sẽ có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, thay thế hoàn toàn Thông tư 200/2014/TT-BTC và Thông tư 53/2016/TT-BTC.
Trong đó, quy định về Tỷ giá hối đoái được đánh giá là sự thay đổi “dễ thở” nhất, giúp cởi trói cho bộ máy kế toán khỏi những quy tắc phức tạp về tỷ giá Mua – Bán đã tồn tại suốt một thập kỷ qua.
Dưới đây là tổng hợp chi tiết những điểm mới và bảng so sánh để Quý doanh nghiệp tiện tra cứu và áp dụng.
1. Tổng Quan Về Thông Tư 99/2025/TT-BTC
- Hiệu lực thi hành: Từ ngày 01/01/2026 (Theo Điều 15).
- Phạm vi áp dụng: Mọi doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế (trừ các Tổ chức tín dụng, chi nhánh NHNN).
- Tinh thần cốt lõi: Trao quyền chủ động cho doanh nghiệp (được tự thiết kế mẫu chứng từ, sổ sách, tài khoản cấp con) nhưng siết chặt về bản chất giao dịch và tính minh bạch của Báo cáo tài chính.
2. Quy Định Mới Về Tỷ Giá Hạch Toán (Áp dụng từ 2026)
Trước đây, Thông tư 53/2016/TT-BTC sửa đổi Thông tư 200 yêu cầu kế toán phải phân biệt rạch ròi: Tài sản dùng tỷ giá Mua, Nợ phải trả dùng tỷ giá Bán. Điều này gây ra không ít phiền toái và chênh lệch số liệu.
Thông tư 99/2025/TT-BTC (tại hướng dẫn Tài khoản 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái, Phụ lục II) đã đơn giản hóa hoàn toàn quy trình này:
A. Thống nhất một loại tỷ giá giao dịch
Doanh nghiệp được phép sử dụng Tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch để hạch toán cho mọi nghiệp vụ:
- Ghi nhận Tài sản (Tiền, Nợ phải thu).
- Ghi nhận Nợ phải trả (Phải trả người bán, Vay).
- Ghi nhận Doanh thu, Chi phí.
Tỷ giá trung bình = (Tỷ giá Mua chuyển khoản + Tỷ giá Bán chuyển khoản) / 2
B. “Luật hóa” Tỷ giá xấp xỉ với biên độ 1%
Thông tư 99 quy định rõ ràng về quyền sử dụng tỷ giá xấp xỉ:
- Doanh nghiệp được sử dụng tỷ giá xấp xỉ (ví dụ: tỷ giá bình quân tuần/tháng) nếu chênh lệch so với tỷ giá thực tế không vượt quá +/- 1%.
- Nếu biến động vượt quá 1%, bắt buộc phải quay về dùng tỷ giá thực tế theo ngày.
C. Đánh giá lại số dư cuối kỳ
Tại thời điểm lập Báo cáo tài chính, tất cả các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ (không phân biệt là Tài sản hay Nợ phải trả) đều được đánh giá lại theo Tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình cuối kỳ.
3. Bảng So Sánh: Thông Tư 53/2016 (Cũ) vs Thông Tư 99/2025 (Mới)
Để kế toán dễ hình dung sự thay đổi và chuyển đổi dữ liệu, dưới đây là bảng đối chiếu trực tiếp:
| Nội dung nghiệp vụ | Thông tư 53/2016 (Sửa đổi TT 200) | Thông tư 99/2025/TT-BTC (Áp dụng từ 01/01/2026) |
| Nguyên tắc cốt lõi | Phân biệt tỷ giá Mua và tỷ giá Bán. | Thống nhất dùng Tỷ giá trung bình. |
| Ghi nhận Nợ phải thu (Tài sản) | Dùng Tỷ giá Mua của ngân hàng chỉ định. | Dùng Tỷ giá trung bình (Mua + Bán)/2. |
| Ghi nhận Nợ phải trả (Nguồn vốn) | Dùng Tỷ giá Bán của ngân hàng chỉ định. | Dùng Tỷ giá trung bình (Mua + Bán)/2. |
| Ghi nhận Doanh thu (Nhận tiền ngay) | Dùng Tỷ giá Mua. | Dùng Tỷ giá trung bình. |
| Mua sắm Tài sản/Chi phí (Trả tiền ngay) | Dùng Tỷ giá Bán. | Dùng Tỷ giá trung bình. |
| Đánh giá lại cuối kỳ | – Tài sản: Dùng Tỷ giá Mua. – Nợ phải trả: Dùng Tỷ giá Bán. | Tất cả dùng Tỷ giá trung bình cuối kỳ. |
| Chuyển đổi BCTC sang VND | Tài sản/Nợ quy đổi theo tỷ giá cuối kỳ (Mua/Bán tương ứng). | Tài sản/Nợ quy đổi theo Tỷ giá trung bình cuối kỳ (Căn cứ Điều 6). |
4. Ví Dụ Minh Họa
Tình huống: Ngày 15/01/2026, Công ty A xuất khẩu hàng hóa trị giá 100.000 USD, chưa thu tiền.
- Tỷ giá Mua của ngân hàng: 24.000 VND/USD
- Tỷ giá Bán của ngân hàng: 24.200 VND/USD
Cách hạch toán:
- Theo quy định cũ (TT 53): Bắt buộc dùng Tỷ giá Mua (24.000).
- Doanh thu: 2.400.000.000 VND.
- Theo quy định mới (TT 99): Dùng Tỷ giá trung bình ((24.000 + 24.200)/2 = 24.100).
- Doanh thu: 2.410.000.000 VND.
5. Lời Khuyên Cho Doanh Nghiệp
Việc chuyển đổi từ Thông tư 200 & 53 sang Thông tư 99 là một bước ngoặt lớn. Để chuẩn bị cho niên độ tài chính 2026, Doanh nghiệp cần:
- Cập nhật phần mềm kế toán: Liên hệ với nhà cung cấp phần mềm để điều chỉnh cấu hình tỷ giá mặc định (từ cơ chế Mua/Bán sang Trung bình).
- Sửa đổi Quy chế tài chính: Cập nhật lại các quy định nội bộ về hạch toán ngoại tệ để phù hợp với pháp lý mới.
- Lưu ý khi chuyển đổi số dư: Tại thời điểm 01/01/2026, cần rà soát lại số dư các tài khoản gốc ngoại tệ để đảm bảo tính nhất quán cho kỳ báo cáo mới.
Thông tư 99/2025/TT-BTC Link
ThachXuyen DIY Khám phá, Sáng tạo, Tự tay làm nên!